Μοριακό προφίλ του όγκου

Η μοριακή ανάλυση του όγκου είναι επιτακτική για την επιλογή της κατάλληλης θεραπείας

Γράφει ο
Δρ Σωτήρης Ν. Νικολόπουλος, PhD, MS
Μοριακός Ογκολόγος
Σήμερα, η τεχνολογία και τα πρόσφατα τεχνολογικά και επιστημονικά δεδομένα των βιοϊατρικών επιστημών στην πρόγνωση, τη διάγνωση και την έρευνα στον καρκίνο επιβάλλουν την εξατομικευμένη θεραπεία.
Όλοι οι ασθενείς που έχουν καρκίνο δεν έχουν την ίδια νόσο, άρα η συμβολή της μοριακής ανάλυσης είναι τεράστια, γιατί με αυτή μελετώνται πολλοί σημαντικοί παράγοντες που αφορούν την πρόγνωση, την ακριβή διάγνωση και την κατάλληλη θεραπεία της νόσου για κάθε περίπτωση.
Η μοριακή ογκολογία έχει αποκαλύψει όλους τους παράγοντες και τους μηχανισμούς που ελέγχουν την δημιουργία και την ανάπτυξη του καρκίνου.
Η μοριακή ανάλυση του όγκου μπορεί να γίνει σε οποιοδήποτε είδος βιολογικού υγρού.
Από το υγρό απομονώνεται ο πληθυσμός των mRNAs που είναι το πρόδρομο στάδιο των πρωτεϊνών που αντιπροσωπεύουν όλα τα ενεργά γονίδια των καρκινικών κυττάρων (που είναι περίπου 30.000).
Έτσι βγαίνει η γονιδιακή έκφραση και ένα μοριακό προφίλ του συγκεκριμένου όγκου με πολλαπλά οφέλη για τον ασθενή:
-Αναγνωρίζεται ο μηχανισμός ανάπτυξης των καρκινικών κυττάρων και η πρόγνωση της ασθένειας για κάθε περίπτωση.
-Αποκαλύπτονται ιδανικοί στόχοι για στοχευμένη θεραπεία με ''έξυπνα φάρμακα''.
-Γίνεται πρόγνωση της ανταπόκρισης των κυττάρων και κατ' επέκταση του ασθενή σε συγκεκριμένες χημειοθεραπείες πριν καν χορηγηθούν.
-Επιτυγχάνεται η ιδανική παρακολούθηση της θεραπείας ή ακόμη και της εξέλιξης της νόσου μέσω μοριακού προφίλ αίματος.
Ο καρκίνος είναι πολυπαραγοντική νόσος και ο μηχανισμός ανάπτυξής του πολύπλοκος και διαφορετικός από άτομο σε άτομο.
Ο συνδυασμός της πολυπαραγοντικότητας και της μοναδικότητας του κάθε καρκίνου είναι η τροχοπέδη στο να φτάσουμε στην πλήρη θεραπεία του καρκίνου.
Η εξατομικευμένη θεραπεία και η Μοριακή Ογκολογία είναι ένας νέος Τομέας.
Οι ογκολόγοι, όμως, εφαρμόζουν πιστά κάποια θεραπευτικά πρωτόκολλα, χωρίς τη θεώρηση των επιστημονικών ευρημάτων που θα μπορούσαν να είναι μοναδικά για τον ασθενή.
Η εξατομικευμένη ιατρική, όμως, είναι γεγονός και λειτουργεί με βάση την ταυτότητα του όγκου του κάθε ασθενή, γλιτώνοντάς τον από τις ανεπιθύμητες ενέργειες των φαρμάκων που δεν είναι απαραίτητα. Επιπλέον, η εξατομικευμένη ιατρική θεραπεύει τον ασθενή με σεβασμό στην ποιότητα ζωής.
Γράφει ο
Δρ Σωτήρης Ν. Νικολόπουλος, PhD, MS
Μοριακός Ογκολόγος
Διαβάστε περισσότερα για τον Σωτήρη Νικολόπουλο

Ο καρκίνος θεραπεύεται

Χάρη στην πρόοδο της ιατρικής, σήμερα σχεδόν οι μισοί διαγνωσθέντες καρκίνοι θεραπεύονται

Για αρκετούς μάλιστα τύπους και περιπτώσεις μπορεί να μιλάμε πλέον για οριστική θεραπεία χωρίς την πιθανότητα υποτροπών. Με την πάροδο του χρόνου και την πρόοδο της επιστήμης, είναι διαρκώς μεγαλύτερη η μερίδα αυτών των τύπων, κάτι ιδιαίτερα ενθαρρυντικό για το μέλλον. Υπάρχουν ασφαλώς προϋποθέσεις, όπως θα αναφερθεί εκτενέστερα στη συνέχεια. Ακόμη όμως και σε καρκίνους, που στην παρούσα φάση, χαρακτηρίζονται μη θεραπεύσιμοι, η κατάλληλη θεραπευτική αγωγή συχνά προσφέρει τεράστια πλεονεκτήματα:
•           προσθέτει μήνες ή και χρόνια φυσιολογικής ζωής
•           και βελτιώνει σημαντικά την ποιότητα της, ελαττώνοντας ή και εξαφανίζοντας τα συμπτώματα όπως ο πόνος και εξασφαλίζοντας μια όσο το δυνατόν πιο φυσιολογική λειτουργία των δραστηριοτήτων του σώματος.
Πολλοί χρόνιοι καρκινοπαθείς ζουν κανονική ζωή χωρίς υπολείμματα από την νόσο τους, φτάνει να αντιμετωπισθούν με εξατομικευμένη θεραπεία.
Είναι αλήθεια, ότι σε αρκετές περιπτώσεις, ο καρκίνος μπορεί να μην είναι πλήρως ιάσιμος. Εντούτοις, δεν πρέπει να ξεχνάμε ότι υπάρχουν και άλλα χρόνια νοσήματα, όπως ο διαβήτης ή τα καρδιακά νοσήματα, για τα οποία δεν υπάρχει πλήρης ίαση, ωστόσο εφαρμόζεται θεραπευτική αγωγή σε μόνιμη βάση.
Οι ασθενείς βρίσκονται υπό θεραπεία δια βίου και ζουν μία κατά τα άλλα φυσιολογική ζωή, ακόμα και αν υπάρχουν οι τυχόν περιορισμοί που μπορεί να προκύπτουν από τα νοσήματα αυτά. Και όλα αυτά, διότι γνωρίζουν πως μπορούν να αντιμετωπίσουν την πάθησή τους μέρα μη τη μέρα και να παραμείνουν δραστήριοι και παραγωγικοί για μεγάλο χρονικό διάστημα. Την ίδια ακριβώς στάση οφείλουν να τηρήσουν και οι καρκινοπαθείς. Το μυστικό για να κερδιθεί η ευκαιρία της πλήρους αποθεραπείας ή κάποιας επιτυχούς αντιμετώπισης είναι ν' αρχίσει η κατάλληλη θεραπεία το συντομότερο δυνατό μετά τη διάγνωση.
Επιτυχής θεωρείται η θεραπεία όταν ο ασθενής επιβιώσει πάνω από 5 χρόνια, από την διάγνωση στους ενήλικες και πάνω από 2 χρόνια στα παιδιά.
Σε ορισμένες περιπτώσεις 1 στις 100.000 συμβαίνει αυτόματη ίαση χωρίς την μεσολάβηση οιουδήποτε θεραπευτικού μέσου (όπως στα νευροβλαστώματα).
Κατά τη διάρκεια των τριών τελευταίων δεκαετιών έχουν γίνει μεγάλα άλματα στην κατανόηση του τρόπου που ενεργοποιούνται και απενεργοποιούνται τα γονίδια. Αυτή η πρόοδος οφείλεται σε μεγάλο μέρος στην ανάπτυξη της τεχνολογίας του ανασυνδυασμένου DNA, μια εργαστηριακή μέθοδος που επιτρέπει το διαχωρισμό (έλεγχο) των γεννετικών πληροφοριών που περιέχονται στο DNA. Αυτή η τεχνολογία επιτρέπει στους επιστήμονες να απομονώσουν και να παρατηρήσουν τις ενέργειες μεμονωμένων γονιδίων. Για παράδειγμα, ένα γονίδιο που προκαλεί πιθανώς μια συγκεκριμένη πάθηση στους ανθρώπους εισάγεται στο DNA ενός ποντικού. Καθώς αναπαράγεται το DNA του ποντικού, το ίδιο συμβαίνει και με το τοποθετημένο γονίδιο. Οι επιστήμονες παρατηρούν στη συνέχεια την εξέλιξη του ποντικού σαν αποτέλεσμα του ανασυνδυασμένου του DNA.
Η τεχνολογία ανασυνδυασμένου DNA επέτρεψε στους επιστήμονες να δείξουν ότι μπορεί να ευθύνονται πολλαπλοί μηχανισμοί (ουσίες) στην ενεργοποίηση των γονιδίων που προκαλούν καρκίνο (ογκογονίδια). Τα αλλοιωμένα χρωμοσώματα ήταν ύποπτα εδώ και καιρό για το ρόλο που διαδραματίζουν στην προέλευση των όγκων. Η έρευνα μιας οικογένειας ιών που παράγει όγκους (ρετροιοί) οδήγησαν τους ερευνητές σε συγκεκριμένα κύτταρα που σχετίζονται με τον καρκίνο στον άνθρωπο και στην εξερεύνηση της πιθανότητας ή ανακατάταξη των χρωμοσωμάτων να είναι ένας πιθανός τρόπος που ενεργοποιούνται τα πρωτο-ογκογονίδια, οι πρόγονοι των ογκογονιδίων.
Αυτές οι ανακαλύψεις έγιναν δυνατές σε ένα βαθμό εξαιτίας της ανάπτυξης της αλυσιδωτής αντίδρασης πολυμεράσης (PCR), μιας εργαστηριακής διαδικασίας κατά την οποία ένα μικρό μέρος του DNA μπορεί να αναπαραχθεί γρήγορα εκατομμύρια φορές κάνοντας τη μελέτη του πολύ πιο εύκολη. Η PCR οδήγησε στην αναγνώριση του πρώτου γενετικού σημαδιού για την κυστική ίνωση και τώρα βοηθάει τους επιστήμονες στην έρευνα συγκεκριμένων καρκινικών γονιδίων.
Οι ερευνητές ανακάλυψαν, επίσης, μια ομάδα γονιδίων που προστατεύουν από την ανάπτυξη του καρκίνου σε κληρονομικούς καρκίνους. Τα ογκοκατασταλτικά γονίδια ενεργούν, για να προλάβουν την ακανόνιστη ανάπτυξη καρκινικών κυττάρων και την καρκινογόνο δράση των ενεργοποιημένων ογκογονιδίων. Αν ένα από αυτά τα ογκοκατασταλτικά γονίδια απουσιάζει ή αν η πρωτείνη που παράγει δεν λειτουργεί σωστά, η καρκινογόνος δράση ενός ογκογονιδίου μπορεί να μην είναι δυνατό να κατασταλεί ολοκληρωτικά και έτσι να αναπτυχθεί κάποιος όγκος.
Οι ερευνητές συνεχίζουν να αναζητούν τον τρόπο με τον οποίο τα τροποποιημένα ή μεταλλαγμένα κύτταρα είναι δυνατό να παρακάμπτουν το ανοσοποιητικό σύστημα του σώματος, να μην αναγνωρίζονται ως ξένα σώματα και να μη δέχονται επίθεση. Μια θεωρία υποστηρίζει ότι οι πρωτείνες που παράγονται από τις εντολές των ογκογονιδίων οδηγούν αυτά τα ανώμαλα κύτταρα να στέλνουν μηνύματα που αλλοιώνουν και αποφεύγουν την αντίδραση της άμυνας του οργανισμού.
Με τη χρήση της γενετικής μηχανής – μιας διαδικασίας κατά την οποία απομονώνονται και τροποποιούνται μεμονωμένα γονίδια – οι επιστήμονες έχουν παραγάγει τροποποιητές της βιολογικής απάντησης (BRMs), φυσικές ουσίες που συντονίζονται με το ανοσοποιητικό σύστημα του οργανισμού σαν αντίδραση στον καρκίνο. Οι τροποποιητές δίνουν την ελπίδα ότι οι νέες θεραπείες για τον καρκίνο μπορούν να έχουν αποτέλεσμα βελτιώνοντας την αντιμετώπιση του καρκίνου από τα ίδια τα συστήματα του σώματος.
Σημαντικό εμπόδιο αποτελεί η εύρεση του τρόπου για την ασφαλή μεταφορά των αντισωμάτων του ανοσοποιητικού συστήματος ή των αντικαρκινικών φαρμάκων στο σημείο του καρκίνου. Μια προσέγγιση είναι τα μονοκλωνικά αντισώματα, τεχνητές ουσίες που είναι σχεδιασμένες, για να ενώνονται με τα καρκινικά κύτταρα και να μεταφέρουν αντισώματα ή φάρμακα με μεγάλη ακρίβεια. Οι προοπτικές αυτών των ανοσοποιητικών <<σφαιρών>> στον εντοπισμό και στη θεραπεία του καρκίνου είναι συναρπαστικές.
Οι στρατηγικές για την ήττα του καρκίνου προχωρούν. Η υπόθεση των ογκογονιδίων, η ανακάλυψη των ογκοκατασταλτικών και η εφαρμογή της τεχνολογίας του ανασυνδυασμένου DNA είναι μερικές από τις πρόοδους που προκαλούν επανάσταση στην κατανόηση και στη θεραπεία του καρκίνου. Το μέλλον υπόσχεται πολλά για την εφαρμογή αυτών των νέων πληροφοριών στη διάγνωση, στη θεραπεία και τελικά στην πρόληψη αυτής της πολύπλοκης ασθένειας.
Στον ελληνικό χώρο η συχνότητα του καρκίνου, όπως και σε διεθνές επίπεδο, παρουσιάζει μια αύξηση, που ίσως είναι πολύ μικρότερη στατιστικώς από τις άλλες χώρες, ενώ η θνησιμότητα μειώνεται. Αυτό δεν αποτελεί παράδοξο, δεδομένου ότι ο τεχνολογικός εξοπλισμός που προσφέρεται χάρη στην ευφυΐα του ανθρώπου έχει εξελιχθεί τόσο πολύ, ώστε η πρόληψη και η έγκαιρη διάγνωση των νοσημάτων φθοράς, στα οποία υπάγεται και ο καρκίνος, να γίνεται στο αρχικό στάδιο της καρκινογένεσης, με δυνητική ίαση του ανθρώπου από αυτή τη νόσο.
Η συχνότητα του καρκίνου αυξάνεται και σ’ αυτό φταίει ο ίδιος ο άνθρωπος, διότι δεν ακολουθεί τους κανόνες που προστατεύουν την υγεία του, όπως είναι μεταξύ άλλων η σωστή διατροφή, η σωματική άσκηση, η λελογισμένη ηλιοθεραπεία και όχι μαύρισμα του δέρματος με τεχνητά μέσα, η διακοπή του καπνίσματος, η αποφυγή υπερκατανάλωσης αλκοόλ και η αποφυγή μακροχρόνιων ορμονικών θεραπειών. Εκτός από τη ρύπανση του περιβάλλοντος (αέρας, γη, νερό) που οφείλεται σε ανθρώπινες δραστηριότητες, οι πολλαπλές γονιδιακές μεταλλάξεις μετατρέπουν το φυσιολογικό κύτταρο σε καρκινικό.
Ομάδες πληθυσμού που προσβάλλονται σε μεγαλύτερη συχνότητα από καρκίνο είναι τα άτομα ηλικίας 40-75 ετών και η συχνότητα κορυφώνεται μεταξύ της ηλικίας 60-70 ετών, αφού η ηλικία είναι ένα από τα γνωστά αίτια της καρκινογένεσης. Άτομα άνω των 65 ετών εμφανίζουν συχνότερα καρκίνο, οι άντρες τρεις φορές συχνότερα και οι γυναίκες δύο φορές πιο συχνά από ό,τι τα άτομα κάτω των 65 ετών. Όσο μεγαλύτερη είναι η ηλικία τόσο μεγαλύτερη είναι η εξασθένηση της δυνατότητας καταστροφής των καρκινικών κυττάρων. Όσοι έχουν οικογενειακό ιστορικό καρκίνου, παρ’ ότι είναι μικρό το ποσοστό, πρέπει να υποβάλλονται σε έλεγχο για την αποκάλυψη των γονιδιακών μεταλλάξεων, καθώς είναι σημαντικό να γνωρίζουμε τα συγκεκριμένα μεταλλαγμένα γονίδια για να κάνουν εντατικό και εξατομικευμένο προληπτικό έλεγχο σε νεαρή ηλικία.
Τα ασυμπτωματικά άτομα ηλικίας 40-75 ετών να υποβάλλονται στην πρόληψη και έγκαιρη διάγνωση του καρκίνου μια φορά το χρόνο, καθώς η διάγνωση στο αρχικό στάδιο σημαίνει δυνητική ίαση. Η θνησιμότητα από καρκίνο σε άτομα που υποβάλλονται σε ετήσιο προληπτικό έλεγχο είναι ασήμαντη, σύμφωνα με διεθνή στατιστικά στοιχεία, ενώ η ίαση ξεπερνάει το 95%. Επιπλέον, πρέπει να εφαρμόζονται οι κανόνες υγιεινής διαβίωσης.
Ο χρόνος επιβίωσης στον καρκίνο αλλάζει.
Το μυστικό της επιτυχίας είναι η εξατομικευμένη θεραπεία πάντα σε συνδυασμό με τον σεβασμό στην ποιότητα ζωής.

Τι κοινό μπορεί να έχουν οι ογκολόγοι με τους αστρονόμους;

Αστρονομία και καρκίνος

Τι κοινό μπορεί να έχουν οι ογκολόγοι με τους αστρονόμους;

Η μεγάλη συνεργασία των ογκολόγων και αστρονόμων.

Οι αστρονόμοι προσφέρουν το λογισμικό βοηθά στην καταπολέμηση του καρκίνου του μαστού.

Οι αστρονόμοι και οι ογκολόγοι, στη Βρετανία έχουν ενώσει τις δυνάμεις τους για να μελετήσουν όγκους του μαστού με τη χρήση λογισμικού ανάλυσης εικόνας που αναπτύχθηκε αρχικά για να εξερευνηθούν τα μακρινά αστέρια.

Το αυτοματοποιημένο σύστημα προσφέρει ένα γρήγορο τρόπο για να γίνει έλεγχος  αν οι όγκοι είναι επιθετικοί, χωρίς έλεγχο στο μικροσκόπιο.

Επιστήμονες στο Πανεπιστήμιο του Κέιμπριτζ, δήλωσαν  ότι οι αστρονομικοί  αλγόριθμοι, όταν προσαρμοστούν στη βιολογία, έχει αποδειχθεί, ότι δίνουν  πολύ πιο γρήγορα και πιο ακριβείς διαδικασίες ανάλυσης.

Οι αστρονόμοι χρησιμοποιούν  πολύ εξελιγμένα συστήματα ηλεκτρονικών υπολογιστών για ξεχωρίσουν τα  δυσδιάκριτα αντικείμενα στον νυχτερινό ουρανό, και το λογισμικό που χρησιμοποιείται από την ομάδα του Cambridge αναπτύχθηκε για πρώτη φορά για να βοηθήσει να εντοπισμό πλανητών που θα μπορούσαν να φιλοξενούν ζωή έξω από το ηλιακό μας σύστημα.

Οι ερευνητές μελέτησαν μόλις πάνω από 2.000 δείγματα όγκων και βρήκαν ότι  το αστρονομικό σύστημα θα μπορούσε να επεξεργαστεί σε μία ημέρα όλους τους όγκους που οι ερευνητές μπορούν να αναλύσουν με το χέρι σε μια εβδομάδα.

Σχεδιάζουν τώρα μια μεγαλύτερη διεθνή μελέτη που θα περιλαμβάνει δείγματα από περισσότερους από 20.000 ασθενείς με καρκίνο του μαστού. Μελετώντας δείγματα όγκων είναι ένα βασικό μέρος της θεραπείας του καρκίνου του μαστού και μπορεί να δείξει κατά πόσον ή όχι ένας όγκος εκφράζει μια συγκεκριμένη πρωτεΐνη. Ένα "θετικό" αποτέλεσμα σημαίνει ότι ο ασθενής μπορεί να είναι κατάλληλος  για μια στοχευμένη θεραπεία.

Η ομάδα του Cambridge, οι ογκολόγοι  και οι αστρονόμοι, οι οποίοι δημοσίευσαν τα ευρήματά τους στο περιοδικό 'British Journal of Cancer'', οδεύουν ολοταχώς σε μια συνεργασία, που θα οδηγήσει στην πλέον πολυπόθητη εξατομικευμένη θεραπεία του καρκίνου.

Βιβλιογραφία

abs-cbnnews.com